Makine uyarı etiketi; bir makinenin üzerinde, tasarımla tamamen ortadan kaldırılamayan tehlikeleri operatöre ve bakım personeline anında hatırlatan güvenlik etiketidir. Dönen bir mil, sıcak bir yüzey, kesici bir bıçak ya da gerilim altındaki bir pano; doğru yere yapıştırılmış, rengi ve sembolü ilk bakışta anlaşılan bir etiketle işaretlendiğinde iş kazası riski belirgin biçimde azalır. Ostim Etiket olarak 26 yılı aşkın deneyimimizle Ankara Ostim'deki üretim tesisimizde makine imalatçıları, fabrikalar ve iş sağlığı ve güvenliği birimleri için makine uyarı etiketi üretimi yapıyoruz.
Sektörde "makine ikaz etiketi", "iş güvenliği etiketi" ya da "tehlike uyarı sticker'ı" olarak da anılan bu etiketler; duvara asılan levhalardan farklı olarak doğrudan makinenin gövdesine, koruyucu kapağına veya kumanda bölgesine uygulanır. Bu nedenle yağ, soğutma sıvısı, titreşim, ısı ve sık temizlik gibi zorlu koşullarda yıllarca okunaklı kalacak malzemelerle üretilmeleri gerekir.
Makine Uyarı Etiketi Nedir?
Makine uyarı etiketi; kalan riskleri, yasaklanan davranışları ve uyulması zorunlu kuralları piktogram, güvenlik rengi ve kısa Türkçe metin ile bildiren yapışkanlı işarettir. Bir uyarı etiketinin işi, tehlikenin tam olarak bulunduğu noktada kişiyi durdurmak ve ne yapması gerektiğini birkaç saniye içinde anlatmaktır. Bu yüzden iyi bir makine uyarı etiketi kalabalık değildir: tek bir tehlikeyi tek bir sembolle anlatır, metni kısa ve emir kipindedir, renkleri uzaktan ayırt edilir.
Makine uyarı etiketleri, makinenin kumanda düğmelerini ve göstergelerini açıklayan makine panel etiket uygulamalarından ayrı bir görev üstlenir. Panel etiketi makinenin nasıl kullanılacağını anlatırken, uyarı etiketi makinenin nerede ve nasıl tehlike yaratabileceğini anlatır. Atölye duvarları, koridorlar ve depo alanları için ise tehlike uyarı işaretleri levhaları kullanılır.
Mevzuat Ne Diyor?
Türkiye'de piyasaya arz edilen makineler, Avrupa Birliği'nin 2006/42/AT sayılı direktifine dayanan Makina Emniyeti Yönetmeliği kapsamındadır. Yönetmeliğin Ek-I'indeki temel sağlık ve güvenlik kurallarına göre:
- Makine üzerindeki bilgi ve uyarılar tercihen kolayca anlaşılabilen sembol veya şemalardan oluşmalı, yazılı ya da sözel uyarılar Türkçe hazırlanmalıdır (madde 1.7.1).
- Güvenli tasarım ve koruyucu tedbirlere rağmen giderilemeyen riskler için gerekli uyarılar sağlanmalıdır (madde 1.7.2).
- Makinelerin işaretlenmesi görünür, okunur ve silinemez şekilde yapılmalı; makine, güvenli kullanım için esas olan bilgileri de üzerinde taşımalıdır (madde 1.7.3).
- Uyarı tertibatlarında renkler ve güvenlik sinyalleriyle ilgili yönetmeliklerin şartlarına uyulmalıdır (madde 1.7.1.2).
İşyerlerinde kullanılan işaretlerin renk ve şekil kuralları ise 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'na dayanan Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği ile belirlenmiştir. Uluslararası tarafta ISO 7010 kayıtlı güvenlik sembollerini, ISO 3864 ailesi ise güvenlik renkleri ve işaret tasarım ilkelerini tanımlar. İhracat yapan makine üreticileri için bu standartlara uygun piktogram kullanmak, etiketin her ülkede aynı şekilde anlaşılmasını sağlar.
Renk ve Şekil Kuralları
Bir uyarı etiketinin anlamı, metin okunmadan önce rengi ve şekliyle algılanır. Bu nedenle tasarımda yönetmelikte tarif edilen kurallara bağlı kalıyoruz:
- Uyarı işaretleri: Üçgen biçiminde, sarı zemin üzerine siyah piktogram ve siyah çerçeve; sarı kısımlar işaret alanının en az yüzde 50'sini kaplar. Elektrik tehlikesi, sıcak yüzey, ezilme ve dönen parça uyarıları bu gruptadır.
- Yasaklayıcı işaretler: Daire biçiminde, beyaz zemin üzerine siyah piktogram, kırmızı çerçeve ve çapraz çizgi; kırmızı kısımlar alanın en az yüzde 35'ini kaplar. "Dokunma", "Çalışırken kapağı açma" gibi uyarılar bu gruptadır.
- Emredici işaretler: Daire biçiminde, mavi zemin üzerine beyaz piktogram; mavi kısımlar alanın en az yüzde 50'sini kaplar. Koruyucu gözlük, kulaklık veya eldiven kullanma zorunluluğu bu gruptadır.
- Acil durum işaretleri: Kare ya da dikdörtgen biçiminde, yeşil zemin üzerine beyaz piktogram. Acil durdurma butonu ve ilk yardım noktalarını gösteren işaretlerde kullanılır.
En Çok Talep Edilen Makine Uyarı Etiketleri
Her makinenin risk değerlendirmesi farklıdır; ancak sanayide en sık ihtiyaç duyulan etiketler şunlardır:
- Elektrik tehlikesi ve "Pano kapağını yetkisiz açmayın" uyarıları
- Sıcak yüzey uyarıları (ekstrüder, fırın, kalıp ve motor bölgeleri)
- Dönen parça, el kaptırma ve sıkışma noktası uyarıları (kayış, zincir, dişli ve merdaneler)
- Ezilme ve kesilme tehlikesi uyarıları (pres, giyotin, bıçaklı kesim makineleri)
- Otomatik çalışma ve "Makine uyarı vermeden çalışabilir" etiketleri
- "Bakımdan önce enerjiyi kesin" ve kilitleme-etiketleme (LOTO) hatırlatma etiketleri
- Yüksek basınç, hidrolik ve pnömatik hat uyarıları
- Kişisel koruyucu donanım zorunluluk etiketleri
Malzeme Seçenekleri
Etiketin ömrünü belirleyen asıl unsur, uygulanacağı ortama uygun malzemenin seçilmesidir. Siparişten önce makinenin çalışma koşullarını soruyor ve malzemeyi buna göre öneriyoruz:
Polyester (PET) Etiket: Boyutsal kararlılığı yüksek, yırtılmaya ve çizilmeye dayanıklı bir filmdir. Yağ, gres ve birçok solventten etkilenmediği için CNC tezgahları, presler ve takım tezgahları için en sık önerdiğimiz malzemedir. Düz ve hafif kavisli yüzeylerde uzun süre form değiştirmeden kalır.
Laminasyonlu Vinil Etiket: Esnek yapısı sayesinde boru, silindir ve kavisli gövdelere iyi oturur. Baskının üzerine uygulanan şeffaf koruyucu laminasyon, mürekkebi sürtünmeye, yıkamaya ve güneş ışığına karşı korur. Dış mekânda çalışan iş makineleri ve kompresörler için uygundur.
Metal Uyarı Etiketleri: Yüksek sıcaklık, yoğun kimyasal ya da sürekli aşınma olan bölgelerde yapışkanlı film yerine metal tercih edilir. alüminyum asit indirme etiket ve eloksallı fiber kazıma etiket yöntemleriyle üretilen uyarı plakaları perçin veya vida ile de sabitlenebilir; yazı yüzeyden silinmez.
Yapıştırıcı seçimi de en az film kadar önemlidir. Toz boyalı, yağ izi kalabilen veya düşük yüzey enerjili plastik gövdelerde standart yapıştırıcı zamanla kalkabilir; bu tür yüzeyler için yüksek tutunmalı akrilik yapıştırıcılı malzeme kullanıyoruz.
Özel Tasarım ve Baskı
Hazır bir sembol listesinden seçim yapabileceğiniz gibi, makinenize özel uyarı etiketi tasarımı da hazırlıyoruz. Tasarımda piktogram, sinyal kelimesi (TEHLİKE, UYARI, DİKKAT) ve kısa Türkçe açıklama bir arada kurgulanır; makine imalatçıları için logo, model adı ve parça numarası eklenebilir. Yurt dışına makine gönderen firmalar için aynı etiket Türkçe ile birlikte İngilizce veya hedef ülkenin dilinde çok dilli olarak hazırlanabilir.
Etiketin boyutu, okunması gereken mesafeye göre belirlenmelidir. Operatörün çalışma noktasından birkaç metre uzaktan görülmesi gereken bir uyarı ile koruyucu kapağın hemen üzerindeki bir uyarının ölçüsü aynı olmaz. Tasarım aşamasında etiketin nereye uygulanacağını öğrenerek ölçü öneriyoruz. Baskı sonrası tek tek ya da tabaka halinde, kolay soyulan arka kâğıtla teslim edilir.
Doğru Uygulama ve Konumlandırma
En iyi etiket bile yanlış yere yapıştırıldığında görevini yapmaz. Uyarı etiketi tehlike kaynağına yakın, operatörün doğal görüş hattında ve tehlikeye ulaşmadan önce görülebilecek bir noktaya uygulanmalıdır. Koruyucu kapak üzerindeki bir uyarı, kapak açıldığında görünmez hale geliyorsa kapağın arkasına da ikinci bir etiket gerekebilir.
Uygulama öncesinde yüzey yağdan, tozdan ve nemden arındırılmalı, izopropil alkol gibi kalıntı bırakmayan bir temizleyici ile silinmelidir. Etiket ortadan kenarlara doğru bastırılarak hava kabarcığı bırakılmadan yapıştırılır. Solmuş, yırtılmış ya da okunamaz hale gelmiş etiketlerin düzenli aralıklarla kontrol edilip yenilenmesi, makine güvenliği denetimlerinde sorulan konuların başında gelir.
Kimler İçin Üretiyoruz?
Makine uyarı etiketlerini; seri üretim yapan makine imalatçıları, fabrikalardaki iş sağlığı ve güvenliği uzmanları, bakım-onarım ekipleri, otomasyon firmaları ve makine ithalatçıları için üretiyoruz. Yeni makinesinin işaretleme setini hazırlayan bir imalatçıya da, tesisindeki onlarca farklı makinenin solmuş etiketlerini toplu olarak yenilemek isteyen bir fabrikaya da aynı titizlikle hizmet veriyoruz. Ankara içinde Ostim merkezli olarak, Türkiye genelinde ise kargo ile gönderim sağlıyoruz.
